Folio 59/1-26 XII 2G, 1 Kumandura, f. Of Arnding Water, Border of NorthWest Central Australia A few words by Nganggaraing, boy, from N.W. Central. (bulu wongga; bulu = local term for snake, also "navel") (His words are marked thus : (Ng.)) Badu; Waldada, Bulu wonga mixed group's dialect. |
| Aunt | Kundili |
| Baby | Ūin |
| Blackfellow | Bādu |
| Blackwoman | War bain, warbail |
| Boy | Ūla |
| Brother | Kurdanu; youngest - malain |
| Brother-in-law | Waliji, maria (kurdana, bogali, in wrong marriages) |
| Daughter | Undal |
| Daughter-in-law | Mingari, minggai-i |
| Father | Mama |
| Father-in-law | Kamuru, kamurunya |
| Girl | Ūgara, wanya gumarda |
| Granddaughter | Kabarli, undal (boggali - mother's father) |
| Grandfather | Jamu, tjamu (father's father) |
| Grandson | Boggali, ula |
| Husband | Maji, kuri |
| Man | Badu |
| Mother | Ngunju (own) |
| Mother-in-law | Mingari, kundili |
| Nephew | Kadhana |
| Niece | Undalnga |
| Orphan | Jidula, bugula |
| Sister | Kangguru, kong-garu (oldest sister) |
| Sister-in-law | Kadhana |
| Son-in-law | Umari |
| 3 | |
| Uncle | Komuru (mother's brother) |
| White Man | Wailbela (corruption of white fellow) |
| Widow | Burgujara, wardaji (neighbouring dialect) |
| Widower | Kalarda, kaldharda |
| Wife | Majji |
| Woman | Warbain, warrbain |
| Ankle | Dari, darri, karrijul |
| Arm (left) | Dhambu |
| Arm (lower) | Yari |
| Arm (right) | Wagor |
| Arm (upper) | Yambil |
| Back | Midi, bulbi darrga |
| Back-bone | Darrga |
| Beard | Karndarn |
| Blood | Ildu, arlgulu |
| Bone | Darrga |
| Bowels | Juni |
| Breast, breasts | Mimi, ibi |
| Breath | Ngāin |
| Breathe, to | Ngāin |
| Calf of Leg | D'alba, dharlba, bulgu (Ng.) |
| Cheek | Nguril-nguril, ngogo |
| Chest | Bilbil, ngarrga, murndurndu |
| Chin | Karndarn |
| Cry, to | Nyildi |
| Collar bone | Wilginji |
| Drink, to | Gabi ngalgurni |
| Ear | Bina |
| Eat, to | Ngalgurni, ngalauwurni, ngal |
| Elbow | Ngūnarn, gūnarn, nyigu |
| Eyebrow | Arngiri |
| Eyelash | Nyinbin, nyimbin |
| Eye | Guru, kuru, kalga |
| Excrement | Guna |
| 5 | |
| Face | Ngala |
| Fat | Minu |
| Finger | Mara |
| Finger nail | Biri |
| Foot (left) | jina wagor |
| Foot (right) | Jina dambu, jina |
| Forehead | Ngala ngalya |
| Generative Organ (female) | Nanyi |
| Hair | Kada-uru, kata-uru. Hair under armpits = Ngaguil Hair on private = Nyanyi |
| Hand | Mara |
| Hand (left) | Mara dambu |
| Hand (right) | Mara wagor |
| Head | Kadda, katta |
| Heart | Kurdudu |
| Heel | Dari, jinna ngogo |
| Hip bone | Angal |
| Instep | Darrga, darrga |
| Jaw | Anjiri, (Ng.) |
| Kidney | Munari, Munari (Ng.) |
| Knee | Murdi |
| Kneecap | Dharrgain, murdi kala or gala |
| Leg | Dalba |
| Lip | Dha nyimi, nyimi (Ng.) |
| Liver | Komirndi, kamarndi (Ng.) |
| Lung | Dharrulyu |
| Menstruation | Ilgu (also blood) |
| 6 | |
| Moustache | Kandha, kandja |
| Mouth | Dha |
| Muscle | Daju, buldha dhaju |
| Nape of the neck | Nyundi |
| Navel | , |
| Neck | Nyundi, mungi |
| Nose | Mula, |
| Nostril | Yala (Ng.) |
| Palm of the hand | Mara juni (Ng.) |
| Penis | Kambu, gulu, juga; djulgar = testicles |
| Perspiration | Wilja wilja |
| Pregnant | Juni jara |
| Palate | Ngalarn |
| Rib | Kandil, kandul |
| Rump | Marna, murna, diba |
| Seeing | Nanganyi |
| Shoulder | Biri biri, alibi |
| Sinew | Marrbain |
| Skeleton | Darrga |
| Skin | Gulu |
| Sleep | Angu |
| Smell, to | Bandini, bungara |
| Sneeze, to | Nyuljibini |
| Sole of the foot | Jinna juni |
| Speak, to | Wongani, wangani |
| Spit, to | Dalyi, gulburi wirda (Ng) wirda warning = spitting (Ng.) |
| Stink, to | Ngurna, bungara, urna |
| Stomach | Juni |
| 7 | |
| Tears | Guru bilgi |
| Teeth | Kadidi, kardidi |
| Temple | Ngalgi, Ngalgi (Ng.) |
| Thigh | Junda, duluburn junda |
| Throat | Manyeri |
| Thumb | Ngunjera, marra ngungu |
| Toe, great | Jinna ngunju; darda 2nd toenail jinna ngali |
| Tongue | Dalin, dhaling |
| Urinate, to | Gumbu, gumbu nyurgarda, gumbowunyi |
| Umbilical cord | nyidu (?) |
| Vein | Marrbain; vein or muscle, bundur (Ng.) |
| Walk, to | Yaning |
| Windpipe | Manyiri mardu, munyi unju |
| Wink, to | Kuru murdu binyi |
| Womb | Nanyi, namu, nyanyi |
| Wrist | Mina minjun |
| Yawn, to | Dhā-dhā-ding, dha-arding (Ng.) |
| Animal (generic) | Kuga |
| Ant-eater | Dhalbu |
| Bat | Binjinara |
| Cat, native | Murrgu, mulgu (?) |
| Dingo | Ilga, babba |
| Dingo, puppy | Baba dhabbun |
| Kangaroo | Waru, malu, gulbera, mamani (father), ngunju (mother) |
| Kangaroo, Red | Būlgana |
| Kangaroo, young, in pouch | Dhabbun |
| Mouse | Mambuin |
| Opossum | Bildha, wai'urda, bildha |
| Opossum, Ring-tailed | Wību (waiurda = tail of opossum) |
| Porcupine | Jilgamurda |
| Wallaby | Mala, dauarn, karrbiji, walilya |
| Bird (generic) | Jida |
| Bird's egg | Ngugurn ngōgōrn |
| Bittern | Ngungi |
| Bustard, Wild Turkey | Gibera, gibbera |
| Cockatoo | Koggalala, koggalila |
| Cockatoo, white, Northern variety | Biarn |
| Crow | Karngga |
| Cuckoo | Kurguling, kurrguling |
| Diver | Dhūlia |
| Duck | Mannan gurra |
| Duck, Mountain | Birding gura |
| Eagle Hawk | Waldhal, walja, waldja |
| Emu | Kallia, kallaia |
| Flycatcher (Fantail)(Shepherd's Companion) (Wagtail) | Jindirr-jindirr |
| Hawk, Sparrow | Wanyi wanyi |
| Magpie | Kurrbarn |
| Mopoke | Kunguling |
| Owl | Wirongara, wiringari |
| Owl, Marbled (Like Mopoke) | Kurrgaling, kurrgurling |
| Parrot | Badil badil, badl-badl |
| 10 | |
| Parrot, Rosella | Bulail bulail |
| Parrot, Twenty-eight | Gilgilga |
| Pigeon | Manbila, murnbila |
| Pigeon, Topknot | Birdinggura ? |
| Plover | Kallajirrjirr |
| Robin | Nyung-gun |
| Swallow | Kurngilga |
| Iguana | Burhga, mita, burna |
| Iguana, long-tailed | Kulingura |
| Iguana, stump-tailed | Kalda Barking lizard = gurubin |
| Lizard (generic) | Dhagal, kānu, kuribin (?) |
| Lizard, Horned (York Devil) | Mingari |
| Scorpion | Banji banji |
| Snake | Kanba, jīdara, mūlaiongu, dhalgara, gunia, gunonggura (carpet), gunia = wombat snake, mila kalduli (small black spotted), ganba (magic snake) |
| Ant | Minga |
| Ant's nest | Minga ngura, minga kardal |
| Ant (sergeant) | Kaldu |
| Ant (white) | Kanan |
| Bardie (grub) | Magu, mogu |
| Beetle | Mirin, barndangara ("scented" beetle), miring = little black "carrion" beetles. |
| Blowfly | Ūmbarā |
| Butterfly | Binda binda |
| Caterpillar | Warnga, anyi |
| Centipede | Kaldilga |
| Flea | Jilbu |
| Fly (generic) | Umbara |
| March fly | Mila |
| Louse | Jidu |
| Mosquito | Guyulga |
| Moth | Binda binda, miring |
| Spider | Rimbu, imbu |
| Afternoon | Mungarrji ? |
| Boles of trees | Jirgarli |
| Bush (the wild country) | Ngarna, wīdu |
| Cave | Mūnūngara, mūnyūngarra |
| Clay | Munda, murnda |
| Clay, red | Dūrdu |
| Clay, white | Kunarn, gūnarn |
| Cloud, red | Jindu kamba (sunburnt cloud at sunset) |
| Cloudy | Ngangarling (rain clouds also) |
| Cold | Ūlbarnil (also south wind) |
| Country (hilly) | Katu gadu, walba |
| Country (stony) | Kaju ngarna |
| Country (swampy) | Bīna |
| Creek | Karu |
| Crystal (rock) | Mūrūil (white stone, also Gibber Plains) |
| Dark | Mūnga |
| Darkness | Mūnga |
| Daylight | Jindu |
| Dew | Āru |
| Dust | Munda būlgana |
| Duststorm | Munda būlgana |
| Earth, the | Munda, murnda |
| Echo | Ngalalba |
| Evening | Mungariji-mungariji ? |
| Feather | Womulu (down) |
| Fire | Waru |
| Floods | Waldurning |
| Flowers | Jidarn-jidarn |
| Frost | Nyin-nga |
| 14 | |
| Granite | Kadhu murra |
| Grass | Kurulji |
| Ground (surface of) | Munda |
| Gum | Minyi (Dau-ū = edible gum) |
| Gum tree | Bara (sandalwood?) |
| Heat | Ūnūrn |
| Hill | Katagada |
| Hole | Dhauarni |
| Lake | Bina, dhanmuru |
| Leaf (shrub or tree) | Barga |
| Lightning | Kabainmun |
| Lime | Wina |
| Limestone | Wina |
| Manna | Īduin, wongi, nyumil, womma |
| Midday | Kallula |
| Moon | Bira |
| Moonlight | Bargara, bira bargara |
| Moon, waning | Ilun, bira bingu |
| Moon, waxing | Bira |
| Morning | Jinduin |
| Muddy | Bilgi, julbir |
| Mulga | Kurrgu; jilu, bogurda, ilbara (bardi in roots), demarn (bardi), jirir (bardi) = different trees |
| Paper-bark tree | Kuli, sheoak |
| Peach, native | Munnara |
| Plain | Ūndiri |
| Pleiades | Yūgarildha |
| Pool | Ai-iri (no rivers) |
| 15 | |
| Mushroom | Mulbu, bulgana mulbu |
| Rain | Gabin |
| Rain (heavy) | Gabin bulgana |
| Rainbow | Djundju, dhundhu |
| River | Karu (creek) |
| Road | Yuara, warri |
| Rockhole | Ai-iri |
| Root, of tree | Injiri |
| Rush (a fibre) | Marbuin |
| Sand | Munda |
| Sandalwood tree | Bulgara |
| Sandhill | Tali, biring (sea coast sandhill) |
| Sandplain | Tali munda |
| Scrub, the | Dharda, ngarna dharda |
| Seeds, of plants | Wongurna |
| Shade | Karngoa |
| Shrub | Dharda |
| Sky | Mungai |
| Spinifex | Gūbārū, bila |
| Star | Kadana |
| Sun | Jindu |
| Sunrise | Jindu uldin |
| Sunset | Jindu dharrba |
| Thorn | Jilga |
| Thunderstorm | Ūndēri |
| To-day | Kelala nyining |
| To-morrow | Munga-arli, munga badudha |
| Track | Jina, jina kambarin |
| Tree | Ngarna |
| Tree, Bark of | Ilyidi |
| Tree, Gum of | Dau-u (of minu tree) |
| 16 | |
| Vegetable food | Mai-i |
| Water | Gabi |
| Water (salt) | Nyurgarada (no good) |
| Waterhole | Ai-iri |
| Weather (cold) | Wailga |
| Weather (hot) | Ūnurn, kombaring |
| Weather (wet) | Nandua |
| Whirlwind | Wombarara, ūnbalara |
| Wind (East) | Kogarinil |
| Wind (light) | Umbardu |
| Wind (North) | Alinyinil |
| Wind (South) | Ulbarnil, wilbarinil |
| Wind (strong) | Wanardura |
| Wind (West) | Wili-inil |
| Yesterday | Mungardu kalala |
| Abduct, to | Mila ngu maning, Mila ngu maning warbail waldhangain, want a wife. |
| Abscond, to | Nguli aning |
| Abundance | Būlga |
| Accuse, to | Badhabin |
| Afraid | Imbara |
| After | Malonga yara |
| Again | Ara wujabu |
| Aged | Jilbi, nyūr gardi |
| Alarm | Imbara |
| Alive | Kanin nyining, kani nyining |
| Alone, sitting | Kuju nyining |
| Angry, to be | Badha |
| Apron (of fringe or string) | Dhandu dhandu, dhaddhurdu, dharrurdu |
| Battle (fighting) | Bilbarning |
| Before (go) | Kurani yara |
| Behind (go) | Malonga yara |
| Chew, to | Ngal |
| Directly | Ku-arriba |
| Dreaming | Dhugurr mia |
| Evil spirit | Korralyi |
| Fighting | Bilbandau-u, bilbarning |
| Friend | Waldhadha |
| Friendly | Waldhadha |
| Frightened | Imbara, ngulubin, nguluri-ngini |
| Glass | Guru (also "eye") |
| Go back, to | Malonga yara |
| 18 | |
| Half caste | Bilbara |
| He | Boggurda (also species of mulga) |
| Here | Inya |
| I | Ngai'u |
| Ill (sick) | Bīga |
| Jealous | Warla |
| Lost | Walya-walya-in |
| My | Ngaiugu |
| Nothing | Wiadhu |
| One | Kujurda, kujuwurda |
| Our | Ngalura |
| Pinion (wing) | Kalbi |
| Quick | Walong |
| She | Balardu |
| Sit down, to | Nyinain, nyinarn |
| Sitting | Nyinnarn |
| Stealing a woman | Mila (also "March fly") |
| Stranger | Kūjaba |
| Spirits | Koralyi |
| Taking a woman away | Ngula addingu |
| There | Balala |
| Three | Marngur |
| Two | Kudharra |
| 19 | |
| Us (we) | Ngaluli, ngalai |
| West | Wilarara |
| What | Ngagurdu |
| Where | Thalla |
| Wooden scoop | Miga |
| Whistle | Ungun miring, runggun miring |
| Yes | Gwa, goa |
| You | Nyuni, nyuri, nyuni |
| Young | Gumardu |
| Younger | Mallaing |
| Your | Nyurain, nyurila |
| Yours | Nyurila |
| Afraid, I am not, of you | Ngaiulu nulu yurdu |
| Afraid, What are you, of? | Nagurda nulu bina |
| Asleep, He is | Anggun ngarinyi |
| Bad, That is very | Nyurgarda |
| Bad, You are | Nyurana nyurgararda |
| Belly sick | Narba biga |
| Brother, That is my | Ngaiu kurdana |
| Bury him | Djuna jura, juna jura |
| Carry this | Kadi |
| Come from, Where do you? | Narungu naldaiyanu |
| Food, Give me | Mai-i yungu |
| Food eat | Mai-i ngulgundha |
| Flies are troublesome | Umbara ngandhain |
| Going to-, I am | Ngaiulu yanain |
| Gone, He has just | Narau-adi yanu |
| Her father sent it over to her | Mamana walda dalu yunggala warnanu |
| He will come directly | Wana ngallai anningyi |
| I will "show" or "tell" or "see" | Ngadhulu wadhaning |
| I sit here | Nganala nyinnin |
| I come from there | Naru nguru |
| I will have (some) food by and by | Ngaiu ngalgurning wanyuin |
| I food don't want | Ngaiulu mai-i wandinyin |
| 21 | |
| Look out, that dog coming over the hill (might) bite us | Bala uldin babba ngalluli badha |
| Name, What is your? | Nyurain nganana yini |
| Redhaired native | Katta biarn |
| Sit down and wait | Wanyu nyinnain |
| What are you calling back for? | Ngagūrda warain yaldining |
| What are you winking at? | Ngagurdu guru murdu binyi |
| We sit down | Ngallai nyinnarn |
| Where do they come from? | Nerungu ngaldhi anning |
| What do you call him? | Nganana balongai |
| Your "needle" take | Nyuramba "nyila" marra |
| You are "nothing" talking | Nyura "wiadu" wonggan Nyura "ngala" wonggan |
| You carry it | Nyura kaddi |
| You have it now, directly I'll come | Nyuna ngalgurla, kura nyalu |
| You don't want food | Nyunu mai-i winjin |
| You can (do so) | Nyunili |
| Your brother is coming | Nyurama kurdana ngalli anning Nyurama kurdana ngala gulbin Nyunia marria uldin |
| 17. Native names of tribes in district? | Badu, Waldada, Bulu |
| 21. Native foods in district? How obtained, prepared, and named? |
Kalgula (roots) roasted in ashes Dhugarn (roots) roasted in ashes Minyalain - sweet-tasting grass Ilij murnara ? Ngarna buli buli - seeds pounded, mixed with a little water and dropped on ashes. Woggadi seeds pounded, mixed with a little water and dropped on ashes. Jirgarli - edible roots of buli buli Iduin - species of manna Wonggi - sweet manna Nyumil - bitter manna |
| Are any instances known of natives boiling their food? | No |
| Is cannibalism known to exist in district? | Yes |
| What methods are used in making fire by friction? |
Upright and sawing Woods - kurrgu (acacia, etc.) |
| 23 | |
| 1) These voluntary words & sentences are most important | |
| Marginal notes. Kumandura f. original vocabulary Arnding Water | |
| Spirits (evil) | Korral'yi |
| Umbilical cord | Nyeedu |
| Vein or muscle | Bundur |
| Collar bone | Wilginji |
| spitting | Wirda Warning |
| I am going. | Ngaiulu yannain |
| second toenail | Darda |
| little toenail | Jinna ngalli |
| hair under armpits | Ngaguil |
| hair on privates | Nyanyi |
| What are you winking for | Naagurdu guru murdubinyi |
| Nothing | Wiadu |
| small Bight penguin or diver | Thulia |
| Dreaming | Dhugurr maia |
| you are | Nyurila |
| March fly | Miela |
| North | allinjerra |
| South | Wulbarāra |
| East | Koggarara |
| West | Weeloorara |
| vine bearing edible roots | Kalgoorla |
| Eaglehawks feathers | Kalbi |
| edible root | Dhoogarn |
| Nothing | Weedhoo |
| edible fruits, grasses bearing etc. | Ili; murnara; minyalain |
| What are you calling back for | Ngaagurda warrain yaldining |
| edible seeds | Ngarna; beelo |
| Food eat | Mai-ee ngalgunda |
| edible seeds of booli booli tree | Woggadi |
| edible roots of booli booli tree | Jirgarli |
| water not yet boiling (cooked) | Jeea Kambuni |
| Hungry | Wanyuin |
| Sit down and wait | Wanyu nyinnain |
| 24 | |
| 2) Marginal notes. Kumandura's original vocabulary | |
| Apron of speen hair or fur |
dhandu dhandu dharrurdu dhaddurdu |
| We sit down | Ngaldi nyinnarn |
| sweet manna edible | Wongi-wongi |
| bitter manna | Nyoomil |
| I will eat by & by. | Ngaiyu ngalgurning wanyuin |
| you have (eat) it now. | Nyoona ngalgurla |
| Directly I'll come | Koora nyalu |
| I don't want food | Ngaiulu mai wandinyin |
| You don't want food | Nyanu mai winjin |
| One | Kujurdu; Kiyu-wurda |
| Fighting | Bilbendau-oo; bilbarning |
| boles on trees | Jirgarli |
| Womb | Namu |
| Penis | Kambu |
|
Nyurana Koordana nallianning Nyurana Koordana nala Kulbain |
|
| Your brother coming | Nyoona marria uldin |
| Belly sick | Narba buga |
| he will come in directly | Wana ngalai an'ning yee. |
| You are "nothing" talking | Nyura weeadu wongan; Nyura ngallu wongan |
| Wooden vessel | Meegu; dhaggulu |
| Frightened | Ngulubin; nguluri ngini |
| blood - menstruation | Ilda |
| I sit here | Nganala nyinin |
| Here | Inya |
| (needle) take | Nyooramba "medeloo" |
| redhaired natives | Bee'arn |
| redhaired natives | Katta bee'arn |
| I will show you or tell you | Ngathulu Wadhaning |
| Where do they come from | Nerungu naldha anning |
| her father sent it | Mamana walda dalu |
| What do you call him | Nganana balongai |
| Mixture of three groups | Badu; Waldada; Booloo |

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
The moral rights of the speakers are asserted




